و هر مقتول دارد نقل خوانده شده ، در حقيقت استعاره اى است در استعاره نخست به استعاره اثر طاعت را طاعت خوانده ، و سپس محو چيزى و اثبات چيزى ديگر را نقل ناميده ، و ما اگر اين پاسخ را كه غزالى داده در همه احكامى كه براى اعمال شمرديم جارى كنيم بايد همه آنها را مجاز بدانيم در حالى كه خواننده عزيز توجه فرمود ، كه گفتيم خداى سبحان اين احكام را بر طبق نظريه عقل عملى و اجتماعى مقرر كرده ، و احكام خود را بر اساس آن نظريه ها تاسيس نموده ، آنچه را كه عقل مصالح بداند مصالح دانسته ، آنچه را مفاسد بشمارد مفاسد دانسته ، و شكى نيست كه اين احكام عقلى كه از عقل صادر مىشود به اعتقاد حقيقت صادر مىشود نه مجاز ، و به همين حساب قاتل را به جرم مقتول مؤاخذه نموده ، و مقتول و يا ورثه او را به پاداش حسنات قاتل پاداش و هديه مىدهد ، و همچنين معاملاتى ديگر نظير اينكه ناشى از اين اعتقاد است ، كه جرم او عين جرم اين ، و حسنه اين عين حسنه او است و همچنين . اين وضع احكام نامبرده است در ظرف اجتماع ، كه موطن احكام عقلى عملى است : و اما بالنسبه به غير اين ظرف يعنى در ظرف حقايق ، البته بايد گفت : تمامى اين احكام مجازند ، مگر اينكه پاى تحليل عقلى پيش آيد ، به اين معنا كه اين مفاهيم از آنجا كه مفاهيمى اعتباريه هستند كه از حقايق گرفته شده‌اند و به مجاز و ادعا جزء مصاديق آن حقايق شمرده شدند لا جرم همه آنها با مقايسه با آن حقايق ماخوذه مجازهايى خواهند بود . ( دقت فرمائيد ) يكى ديگر از احكام اعمال اين است كه به حكم آيات زير اعمال بندگان محفوظ و نوشته شده است ، و روزى مجسم خواهد شد « يَوْمَ تَجِدُ كُلُّ نَفْسٍ ما عَمِلَتْ مِنْ خَيْرٍ مُحْضَراً ، وَما عَمِلَتْ مِنْ سُوءٍ تَوَدُّ لَوْ أَنَّ بَيْنَها وَبَيْنَه أَمَداً بَعِيداً » « 1 » « وَكُلَّ إِنسانٍ أَلْزَمْناه طائِرَه فِي عُنُقِه ، وَنُخْرِجُ لَه يَوْمَ الْقِيامَةِ كِتاباً يَلْقاه مَنْشُوراً » « 2 » « وَنَكْتُبُ ما قَدَّمُوا وَآثارَهُمْ ، وَكُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْناه فِي إِمامٍ مُبِينٍ » « 3 » « لَقَدْ كُنْتَ فِي غَفْلَةٍ مِنْ هذا فَكَشَفْنا عَنْكَ غِطاءَكَ ، فَبَصَرُكَ الْيَوْمَ حَدِيدٌ » « 4 » و ما در سابق

--> ( 1 ) روزى كه هر انسانى آنچه كار نيك كرده حاضر شده مىيابد و همچنين هر كار زشتى كه مرتكب شده ، آرزو مىكند اى كاش بين او و آن عمل زشت فاصله اى دور بود . « سوره آل عمران آيه 3 » ( 2 ) هر انسانى پرونده اعمالش را همراه او كرده‌ايم ، و چون روز قيامت شود برايش كتابى در مىآوريم كه آن را باز و گويا مىبيند . « سوره اسرا آيه 13 » ( 3 ) ما آنچه را كه كرده‌اند مىنويسيم آثارشان را هم خواهيم نوشت و هر چيزى را در كتابى آشكار شمرده‌ايم . « سوره يس آيه 12 » ( 4 ) تو از امروزت در غفلت بودى ، ما پرده غفلتت را كنار زديم اينك ديدگانت امروز خيره و تيزبين شده است . « سوره ق آيه 22 »